Nhiều nhưng chất lượng còn hạn chế

Theo báo cáo giám sát của UBTVQH, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) của HĐND, UBND năm 2004 được ban hành đã tạo bước chuyển biến mới trong công tác ban hành văn bản QPPL ở địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền địa phương; công tác quản lý nhà nước ở địa phương đã từng bước được thực hiện theo nguyên tắc Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật.

Tuy nhiên, báo cáo giám sát cũng cho rằng, hoạt động ban hành văn bản QPPL của HĐND, UBND vẫn còn một số hạn chế như hệ thống luật, văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước ở địa phương; số lượng văn bản được ban hành nhiều nhưng chất lượng hạn chế và còn nhiều văn bản trái luật; hoạt động xây dựng, ban hành văn bản QPPL chưa thực sự được đặt ở vị trí quan trọng nhất và còn thiếu sự giám sát, kiểm tra, đôn đốc thường xuyên từ các cơ quan cấp trên.

Điều đáng lưu ý là cùng một chính sách pháp luật như nhau nhưng việc ban hành văn bản QPPL ở địa phương rất khác nhau. Bên cạnh đó, chất lượng văn bản QPPL của HĐND, UBND các cấp còn hạn chế. Chẳng hạn như Bình Dương, tỷ lệ văn bản còn sai sót của cấp tỉnh năm 2005 lên tới 61%, đến năm 2010 vẫn còn tới 13,6%.

Đặc biệt, một số địa phương đã ban hành văn bản trái với quy định của các cơ quan nhà nước cấp trên, gây khó hơn cho dân, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực thu hồi đất, giao đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư... Điển hình năm 2009, UBND TP Hà Nội ban hành Quyết định 58/2009 quy định nếu có diện tích đất dưới 30m2 sẽ không được tách thửa và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, điều này hoàn toàn không có quy định trong Luật Đất đai và các nghị định của Chính phủ. Hay UBND tỉnh Đồng Nai năm 2010 đã ban hành quyết định quy định phụ cấp tăng thêm cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên mà không hề có căn cứ pháp lý và cũng không đúng thẩm quyền...

Sẽ có nghị quyết về kết quả giám sát việc ban hành văn bản QPPL

Theo các chuyên gia pháp luật, có 3 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng những quy định pháp lý không tốt, văn bản pháp luật lại trái luật: Thứ nhất là việc thực hiện “tiền kiểm”, tức là thẩm định dự thảo văn bản pháp luật trước khi được ban hành chưa nghiêm, thậm chí còn mang tính hình thức. Bên cạnh đó, ở giai đoạn dự thảo, cơ chế đặt ra là huy động trí tuệ tập thể, cơ quan ban hành sẽ phải lấy ý kiến đóng góp, phản biện của các cơ quan, của xã hội và nếu khâu này làm cẩu thả thì cũng sẽ dẫn đến hậu quả nêu trên. Thứ hai là sự thiên lệch trong khi cân nhắc giữa lợi ích của cơ quan, của cá nhân thi hành công vụ và của xã hội. Thứ ba là trình độ chuyên môn của người làm các văn bản pháp luật còn có những yếu kém, hạn chế.

Từ thực tế đó, báo cáo giám sát của UBTVQH kiến nghị phải có biện pháp kiện toàn bộ máy cán bộ chuyên trách làm văn bản QPPL ở địa phương. Với các HĐND và UBND, đoàn giám sát yêu cầu phải chấm dứt tình trạng ban hành công văn, thông báo nhưng lại có QPPL (bắt dân, các tổ chức phải thực hiện).

Bên cạnh đó, hiện thực về sự phức tạp, chồng chéo, mâu thuẫn và cả sự vi phạm các quy định của cấp trên trong các văn bản QPPL của nhiều địa phương trong thời gian qua cho thấy công tác giám sát đối với lĩnh vực này đang chưa được coi trọng và thiếu hiệu quả. Chính vì vậy, cần phải tăng cường công tác giám sát việc ban hành các văn bản QPPL tại các địa phương. Đây là nhiệm vụ quan trọng, nó đảm bảo cho hệ thống pháp luật thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, giúp các văn bản QPPL phát huy hiệu lực và hiệu quả, ngăn ngừa và loại bỏ các văn bản trái luật và quan trọng hơn là phát hiện ra những điểm bất hợp lý trong hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước để sửa đổi kịp thời.

Đánh giá và phân tích báo cáo giám sát, Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng yêu cầu đoàn giám sát phải hoàn thiện dự thảo để UBTVQH ra nghị quyết về vấn đề này, nhằm hạn chế bớt các văn bản trái luật. Dự thảo Nghị quyết cần được bổ sung, hoàn thiện theo hướng làm rõ hoạt động giám sát của HĐND trong việc ban hành văn bản QPPL; nghiên cứu lại các quy định pháp lý về khái niệm văn bản QPPL, thẩm quyền và vị trí pháp lý của văn bản được ban hành. Đồng thời phải đưa ra biện pháp để kịp thời kiểm soát các loại văn bản QPPL do các ngành, các cấp ban hành.

Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu nhấn mạnh: Dự thảo nghị quyết cần nêu rõ giao Chính phủ khẩn trương tổng kết việc thực hiện Luật ban hành văn bản QPPL 2004; quy định rõ HĐND, UBND bảo đảm hình thức, trình tự, thủ tục, nội dung, hợp hiến, hợp pháp, không trái các văn bản cấp trên. HĐND, UBND các cấp không được dùng công văn, thông báo để đề ra các nội dung mang tính QPPL…